علی‌اکبر رشاد حقوق اسلامی 1735-3270 مقالات آماده انتشار 2026 07 19 Criticism of the central destination in jurisprudence and legal inference راه های دستیابی به مقاصد شریعت در استنباط فقهی و حقوقی 737748 10.22034/ilaw.2026.2044728.3522 FA احمد قدسی دانشیار جامعه المصطفی العالمیه Journal Article 2024 11 01 “Objective-orientation” and the possibility of resorting to the five objectives of Sharia—namely the preservation of religion, life, intellect, lineage, and property—in the process of legal inference, particularly in demonstrating the capacity of Sharia to respond to emerging issues, constitute among the most challenging and disputed topics among jurists of both Sunni and Shiʿi traditions, and in certain respects even among Imami jurists themselves. Among the various dimensions that can be addressed within this issue, one of the most significant is the discussion of the possibility of accessing the objectives—understood here in the conceptual sense, that is, the objective as the underlying ratio and complete cause for the establishment of a ruling—and, if such access is affirmed, the methods of attaining the objectives of Sharia and the effective causes of legal rulings.<br><br>The present study adopts a comparative approach and employs a descriptive–analytical method based on library sources. After conceptual clarification and a precise delineation of the point of dispute, it demonstrates, first, that accessing such objectives is indeed possible; even those Imami jurists who deny this possibility in theory, in practice engage in establishing rulings through uncovering objectives understood as underlying rationales. Second, the study shows that multiple pathways can be identified for such discovery.<br><br>The findings, in addition to affirming the principle of possibility, indicate that the methods of accessing the objectives in juristic and legal inference include: the explicit statement of cause and rationale within transmitted reports; non-independent theoretical reason (discovering the rationale in light of textual sources through tanqīḥ al-manāṭ or definitive analogical inference based on the inferred cause); non-independent self-evident reason (discovering the rationale in light of textual sources through definitive a fortiori analogy); induction and the juristic intuition derived from it; and independent reason. «مقصدمحوری» و امکان روی‌آوردن به مقاصد پنج‌گانه «حفظ دین، حفظ جان، حفظ عقل، حفظ نسل و حفظ مال» در استنباط احکام، به‌ویژه برای اثبات قدرت پاسخ‌گویی شریعت به مسائل نوپدید، از مسائل چالش برانگیز و مورد اختلاف بین فقهای فریقین و بلکه در بعضی از جهات، بین فقهای امامیه است. در میان محورهای متعدد قابل طرح در این مسئله، از مهم‌ترین آن، بحث از امکان راهیابی به مقاصد ـ البته به‌معنای مورد نظر در مفهوم شناسی؛ یعنی مقصد به‌معنای ملاک و علت تامه برای ثبوت حکم ـ و درصورت اثبات امکان، راه‌های دستیابی به مقاصد شریعت و ملاکات احکام است. نوشتار پیش‌رو به‌صورت تطبیقی و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی از منابع کتابخانه‌ای، پس از مفهوم‌شناسی و تنقیح و شفاف‌سازی دقیق محل نزاع، به اثبات رسانده است که اولاً، دستیابی به آن، امری ممکن است و حتی منکران آن از فقهای امامیه نیز در مقام عمل، مبتلای به اثبات حکم ازطریق کشف مقاصد به‌معنای ملاکات‌اند و ثانیاً، راه‌های متعددی را می‌توان برای چنین کشفی بیان داشت. نتایج تحقیق علاوه بر اصل امکان، نشان می‌دهد که راه‌های دستیابی به مقاصد در استنباط فقهی و حقوقی عبارت‌اند از: بیان صریح علت و ملاک در متون اخبار، عقل نظری غیرمستقل (کشف ملاک در سایه سار نصوص، ازطریق تنقیح مناط یا قیاس مستنبط‌العله قطعی)، عقل بدیهی غیرمستقل (کشف ملاک در سایه سار نصوص، ازطریق قیاس اولویت قطعی)، استقراء و شمّ الفقاهه حاصل از آن، عقل مستقل.