علی‌اکبر رشاد حقوق اسلامی 1735-3270 مقالات آماده انتشار 2024 03 05 The status of special judicial courts in the Islamic judicial system وضعیت محاکم اختصاصی قضایی در نظام دادرسی اسلامی 711690 10.22034/ilaw.2024.711690 FA محمد صادقپور ازبرمی فقه و حقوق جزایی ، فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه شهید مطهری تهران ، ایران. 0009-0002-1161-3120 احسان حسانی فقه و حقوق جزایی ، فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه شهید مطهری تهران ، ایران محمد بهرامی خوشکار گروه فقه و حقوق دانشکده الهیات دانشگاه شهید مطهری. تهران . ایران Journal Article 2023 05 19 In many legal systems of the world, special judicial courts are an integral part of that country's judicial system, which has its serious opponents and supporters. In the Islamic Republic of Iran, a special military court is provided for in Article 172 of the Constitution, special courts for revolution and children are provided for in Article 294 of the Islamic Penal Code, and a special court for clergy is provided by the order of the leadership. Considering that the laws of the Islamic Republic of Iran must be according to the standards of the Islamic holy Sharia, this question is raised whether the formation of special courts in the process of Islamic proceedings has been considered (whether approved or prohibited) in Islamic sources? And if the sources do not refer to such courts, does its formation conflict with the basic principles of Islamic proceedings or not? The present article, while examining various contemporary and advanced historical and jurisprudential sources, proves that basically there was no effect and sign of special courts during the rule of the Prophet of Islam and Imams, and it was not paid attention to in the books of Shia jurists, but the formation of such courts with good reasons And observing the special and strict conditions in order to protect the rights of the victim and the criminal does not conflict with the important principles of Islamic judgment. در بسیاری از نظام‌ های حقوقی دنیا، محاکم قضایی اختصاصی جزء لاینفک سیستم قضایی آن کشور می باشند که مخالفان جدّی و موافقان خود را دارد. در جمهوری اسلامی ایران نیز دادگاه اختصاصی نظامی در اصل 172 قانون اساسی و دادگاه های اختصاصی انقلاب و اطفال در ماده 294 قانون مجازات اسلامی و دادگاه ویژه روحانیّت به دستور مقام رهبری، پیش ‌بینی شده است. با توجه به اینکه قوانین جمهوری اسلامی ایران باید طبق موازین شرع مقدّس اسلام باشد، این سوال مطرح است که آیا در منابع اسلامی، تشکیل محاکم اختصاصی در فرآیند دادرسی اسلامی، مورد توجّه (اعم از تأیید یا نهی) قرار گرفته است؟ و در صورت عدم اشاره منابع به چنین محاکمی، تشکیل آن با اصول اساسی دادرسی اسلامی تنافی دارد یا خیر؟ مقاله حاضر ضمن بررسی منابع گوناگون تاریخی و فقهی معاصر و متقدّم ثابت می ‌کند که اساساً اثر و نشانه ای از محاکم اختصاصی در دوران حکومت نبی مکرم اسلام و ائمه هدی علیهم السلام وجود نداشته و در کتب فقیهان شیعه نیز بدان توجهی نشده است اما تشکیل چنین محاکمی با دلایل قابل قبول و رعایت شروط خاصّه و سخت گیرانه در راستای حفظ حقوق بزه‌دیده و بزه‌کار با اصول مهمه‌ی قضاوت اسلامی منافاتی ندارد.