قلمرو اعتبار قسامه در تعدد دعوا بر موضوع واحد (نقدی بر ماده 325 قانون مجازات اسلامی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

چکیده

غایب بودن یا حاضر به طرح دعوا نشدن برخی از صاحبان حق، موجب می‌شود دعوای قتل در دو یا چند مرحله مطرح گردد که ترتب آثار مستقل بر هر یک از دعاوی یا مرتبط ساختن آن ها با هم جای بحث دارد. ماده 325 قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392) فرض دو دعوای مستقل با آثار و نتایج متفاوت را مطرح کرده است که به نظر می‌رسد مفاد ماده تنها در محدوده قابلیت طرح دعوا در چند مرحله قابل قبول است و ترتب آثار مستقل بر هر یک از دعاوی یاد شده که به دلیل اشتراک در جرم ارتکابی با هم مرتبط اند، در برخی مصادیق با اشکال تعارض ادله مواجه است و نیاز به اصلاح دارد. با این بیان که در دعاوی متعدد بر موضوع واحد، چنان چه در دعوای دوم ادله اثباتی قاضی را به نتیجه‌ای متفاوت از دعوای اول رهنمون ساخت، نمی توان به استناد استقلال دو دعوا و به استناد امر مختوم کیفری برای دعوای اول، به احکام متفاوت ملتزم شد و لازم است ادله دو یا چند دعوا مرتبط با هم ارزیابی گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. بهجت، محمد تقى، جامع المسائل، 5 جلد، قم، دفتر آیت الله بهجت، چاپ دوم، 1426 ق.
  2. حرعاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، 30 جلد، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، 1409 ق.
  3.  حلبى، ابن زهره، غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع، یک جلد، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، چاپ اول، 1417 ق.
  4.  حلّى، جعفر بن حسن (محقق حلی)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، 4 جلد، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، 1408 ق.
  5.  حلّى، حسن بن یوسف (علامه حلی)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، 3 جلد، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، 1413 ق
  6.  خمینى، سید روح الله موسوى، تحریر الوسیلة، 2 جلد، قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم، چاپ اول، بی تا.
  7.  طباطبائی حائرى، سید على، ریاض المسائل، 16 جلد، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، 1418 ق.
  8. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، 15 جلد، قم، دار الحدیث للطباعة و النشر، چاپ اول، 1429 ق.
  9. مرعشی، سید محمد حسن، «تحقیقى در بارۀ لوث و قسامه و قضاوت زن و نظر مقدس اردبیلى (ره)» فقه اهل بیت علیهم السلام، شماره 5 و 6.
  10.  موحدى لنکرانى، محمد فاضل، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة : القصاص، یک جلد، قم، مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام، چاپ اول، 1421ق.
  11. موسوى خمینى، سید روح الله، تحریر الوسیلة، 2 جلد، قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم، چاپ اول، بی تا.
  12.  نجفى، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، 43 جلد، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404 ق.
  13. هاشمى، سید محمود، ‌«قسامه تعددّ افراد یا تکرار قسم؟»، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام، شماره 25.
  14. یزدی، محمد، «رساله‌اى در قسامه‌»، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام، شماره 37.