بازشناسی عدالت معاوضی از دیدگاه مطلوبیت‌گرایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده اقتصاد و حقوق دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشیار دانشکده حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران

3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تهران

چکیده

عنصر اصلی ارزش مبادله‎ای در یک قرارداد، مطلوبیت است. معیار سنجش این ارزش، احساس رضایت نسبت به یک موقعیت ناشی از تحقق ترجیحات بر پایه توازن ناشی از اجرای تعهدات خود و طرف مقابل است. تعادل عوضین در ارزش، تملیک‎به‎تملیک و تسلیم‎به‎تسلیم و تعادل حقوق و تعهدات طرفین در عقد معاوضی بر پایه مطلوبیت، به عدالت معاوضی منجر می‎شود. قرارداد واجد وصف اخلاقی، دو آرمان «خودآئینی» یعنی تبلور اراده آزادانه و آگاهانه و «رفتار متقابل» به مفهوم بهره‎مندی از نفع متقابل را محقق می‎سازد. سنجش عدالت معاوضی برمبنای مطلوبیت، با معیار شخصی و توجه به هویت فرد به دلیل هماهنگی و رابطه بیناذهنی او با عمل ارتکابی و انتخاب عقلایی او مناسبتر است. تعدیل قرارداد، موافق تحقق ترجیحات قراردادی، ابزاری برای استقرار عدالت معاوضی مخدوش محسوب می‎شود. شرط توسل به نقض کارآمد قرارداد با معیارکارائی پارتو یا کالدرـ هیکس، برقراری عدالت معاوضی با تأمین نظر متعهدله درخصوص مطلوبیت حاصل از نقض تعهد است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات